Dlaczego ciągle mi zimno? Przyczyny i sposoby na uczucie chłodu

Uczucie ciągłego zimna najczęściej wynika ze zmęczenia, stresu, niskiej masy ciała lub podeszłego wieku, ale bywa też sygnałem niedoczynności tarczycy, anemii czy zaburzeń krążenia. Zanim przypiszesz to jedynie swojej wrażliwości, sprawdź, co może leżeć u podłoża. W artykule zebraliśmy najważniejsze przyczyny oraz badania, które warto rozważyć.

Dlaczego organizm stale odczuwa chłód?

Twój organizm dąży do utrzymania stałej temperatury, zwykle w zakresie od 36°C do 40°C. Proces ten nazywa się termoregulacją, a jego centrum znajduje się w podwzgórzu. To właśnie tam docierają informacje o stanie całego ciała i stamtąd wysyłane są sygnały do różnych narządów. Dobowe wahania temperatury mogą przy tym wynosić nawet 1°C.

Gdy jest Ci zimno, dochodzi do zwężania naczyń krwionośnych pod skórą i zmniejszenia przepływu krwi. Organizm uruchamia też dreszcze, czyli szybkie skurcze mięśni, które produkują ciepło. W chłodnym otoczeniu to naturalna reakcja, ale u niektórych osób mechanizm ten działa zbyt intensywnie lub stale. Uczucie ciągłego zimna pojawia się wtedy, gdy organizm nie radzi sobie z utrzymaniem komfortu cieplnego.

Człowiek jest istotą stałocieplną. Organizm dąży do utrzymania temperatury w zakresie 36–40°C, a gdy termoregulacja zawodzi, pojawia się nadmierne odczuwanie zimna.

Za przewlekłe marznięcie często odpowiada zmęczenie lub stres. W takich sytuacjach układ współczulny kieruje dobrze utlenowaną krew do serca i najważniejszych narządów, a dłonie oraz stopy pozostają niedożywione i chłodne. Pod wpływem adrenaliny i noradrenaliny uwalnianych w stresujących momentach zmniejsza się krążenie w skórze i kończynach. Podobnie działa noszenie zbyt ciasnej odzieży, brak ruchu czy nadużywanie kofeiny i alkoholu.

Do częstych przyczyn niezwiązanych bezpośrednio z chorobą należą także:

• podeszły wiek i zmniejszenie liczby receptorów ciepła,
• niedowaga ze wskaźnikiem BMI poniżej 18,5,
• mała masa mięśniowa,
• zmiany hormonalne w okresie menopauzy,
• przemęczenie i niedobór snu.

U kobiet wrażliwość na zimno może się nasilać w zespole napięcia przedmiesiączkowego, przy zespole policystycznych jajników oraz w okresie menopauzy. Estrogen rozszerza naczynia krwionośne w kończynach, a progesteron zwęża je w skórze, przez co dłonie i stopy bywają chłodniejsze niż u mężczyzn.

Jakie choroby powodują ciągłe marznięcie?

Utrzymujące się uczucie chłodu potrafi być także pierwszym sygnałem schorzeń ogólnoustrojowych. Warto przyjrzeć się objawom towarzyszącym, bo sama temperatura otoczenia często nie wyjaśnia problemu.

Niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto

Tarczyca produkuje hormony, które regulują metabolizm białek, węglowodanów i lipidów. Gdy jest ich zbyt mało, przemiana materii zwalnia, a organizm wytwarza mniej energii i ciepła. To dlatego przy niedoczynności tarczycy tak często pojawia się marznięcie. Schorzenie wynika z niedoboru tyroksyny, a w konsekwencji ze zbyt słabego działania trójjodotyroniny.

Do innych objawów należą suchość i bladość skóry, wypadanie włosów, przyrost masy ciała, zaparcia, senność, ociężałość oraz zaburzenia koncentracji. U części osób obserwuje się też bradykardię, obrzęki twarzy i zaburzenia miesiączkowania. Hormony tarczycy biorą udział w termogenezie hormonalnej, dlatego ich niedobór bezpośrednio wpływa na odczuwanie zimna.

Choroba Hashimoto ma podłoże autoimmunologiczne. Układ odpornościowy atakuje własne tkanki tarczycy, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i często do niedoczynności gruczołu. Na rozwój tej choroby wpływają predyspozycje genetyczne, duży stres, zaburzenia metaboliczne oraz zaburzenia flory bakteryjnej. Wsparciem dla tarczycy bywają też jod i selen, które uczestniczą w produkcji hormonów i prawidłowym funkcjonowaniu gruczołu.

W diagnostyce istotne są oznaczenia TSH, fT3, fT4 oraz przeciwciał anty-TPO i anty-TG. Leczenie niedoczynności polega zwykle na podawaniu tyroksyny w dawce dobranej indywidualnie, w zależności od stopnia niedoboru, wieku i masy ciała.

U chorych na Hashimoto celiakia występuje 10 razy częściej niż w populacji ogólnej. Po wykryciu choroby tarczycy warto rozważyć testy genetyczne w kierunku celiakii.

Jeśli badania potwierdzą celiakię, konieczne jest przejście na dietę bezglutenową. Nieleczona nietolerancja glutenu może prowadzić do niedoborów, anemii, problemów z płodnością, a nawet nowotworów. Wprowadzenie diety bezglutenowej bywa korzystne także przy samej chorobie Hashimoto, ponieważ zmniejsza obciążenie układu odpornościowego.

Niedokrwistość i niedobory pokarmowe

Niedokrwistość, czyli anemia, pojawia się, gdy we krwi brakuje wystarczającej ilości hemoglobiny. Białko to transportuje tlen do tkanek, a przy jego niedoborze organizm gorzej rozprowadza ciepło, szczególnie do dłoni i stóp. Niedostateczne dotlenienie prowadzi do uczucia zimna, osłabienia i bladości skóry.

Najczęstsza postać to niedokrwistość z niedoboru żelaza. Wynika ona między innymi z obfitych miesiączek, utraty krwi, zaburzeń wchłaniania żelaza, zapalenia żołądka wywołanego przez H. pylori lub zbyt małej ilości żelaza w diecie. Problem dotyka około 23% kobiet w wieku rozrodczym. U kobiet w ciąży wrażliwość na zimno bywa szczególnie silna w pierwszym trymestrze, a zwiększone zapotrzebowanie na żelazo dodatkowo podnosi ryzyko niedokrwistości.

Marznąć mogą też osoby z niedoborem witaminy B12 i kwasu foliowego. Witamina B12 bierze udział w produkcji czerwonych krwinek i w cyklu Krebsa, czyli głównym szlaku wytwarzania energii. Jej brak sprzyja drętwieniu, mrowieniu oraz zwiększonej wrażliwości na zimno. Niedobory witaminy B12 i kwasu foliowego częściej dotyczą osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna, SIBO, po operacjach bariatrycznych, gastrektomii lub resekcji jelita cienkiego. Do typowych objawów anemii dochodzą ponadto bóle i zawroty głowy, zmęczenie, pogorszenie tolerancji wysiłku, zmiany zapalne w jamie ustnej oraz spaczone łaknienie. Nietolerancja zimna jest też typowa dla anoreksji, w której skrajnie mała tkanka tłuszczowa i obniżona przemiana materii sprzyjają wychładzaniu.

Choroby naczyń, cukrzyca i inne schorzenia

Zimne stopy i dłonie bywają skutkiem miażdżycy tętnic obwodowych. Blaszka miażdżycowa zwęża naczynia, przez co kończyny dolne otrzymują mniej krwi. W początkowym okresie pojawia się chromanie przestankowe, czyli ból nóg podczas chodzenia, a w zaawansowanej postaci owrzodzenia podudzi, ból spoczynkowy, a nawet martwica tkanek. Na krążenie wpływają też nadwaga, palenie tytoniu, dziedziczność oraz nagłe zmiany temperatury.

Cukrzyca sprzyja neuropatii cukrzycowej i angiopatii cukrzycowej. Utrzymująca się hiperglikemia uszkadza nerwy oraz naczynia, co zaburza odczuwanie temperatury. Zaawansowana nefropatia cukrzycowa, w której gromadzi się mocznik, dodatkowo obniża temperaturę ciała. W infekcjach dreszcze wywołują substancje zwane pirogenami, które podnoszą temperaturę ciała.

Inną przyczyną jest objaw Raynauda. Pod wpływem zimna lub stresu małe tętniczki palców u rąk i stóp gwałtownie się kurczą, a skóra robi się woskowobiała, potem sinieje. Epizodom towarzyszą drętwienie, pieczenie i mrowienie. Objaw Raynauda może występować samodzielnie, ale bywa też elementem twardziny układowej, tocznia rumieniowatego układowego lub reumatoidalnego zapalenia stawów.

Do marznięcia przyczyniają się też zaburzenia lękowe i depresja. Objawy somatyczne, takie jak chłodne dłonie, stopy lub uczucie zimna na plecach, bywają reakcją na silny stres i napięcie. Przewlekłe marznięcie obserwuje się niekiedy w boreliozie, fibromialgii, a także w infekcjach takich jak grypa, zapalenie żołądka czy zapalenie płuc.

Jakie badania warto wykonać przy uczuciu zimna?

Uczucie zimna nie jest osobną jednostką chorobową, tylko objawem. Dlatego diagnostyka zaczyna się od zebrania wywiadu i podstawowych badań krwi. Ich wyniki pomagają wykluczyć lub potwierdzić niedoczynność tarczycy, anemię, cukrzycę albo stany zapalne.

Badania laboratoryjne z krwi

W pierwszej kolejności lekarz może zlecić szereg oznaczeń:

• pełna morfologia krwi,
• poziom żelaza i ferrytyny,
• poziom witaminy B12 oraz kwasu foliowego,
• stężenie TSH, FT4 i FT3,
• przeciwciała anty-TPO i anty-TG,
• glukoza na czczo i hemoglobina glikowana,
• lipidogram,
• CRP.

Nie wszystkie oznaczenia są potrzebne u każdej osoby. O wyborze decyduje lekarz na podstawie objawów towarzyszących, wieku i obciążeń.

Oto najważniejsze badania, które wiążą się z konkretnymi podejrzeniami:

Badania obrazowe i dodatkowa diagnostyka

W zależności od podejrzeń lekarz może rozszerzyć diagnostykę o USG tarczycy, które pokazuje strukturę gruczołu i zmiany zapalne. Przy podejrzeniu zaburzeń krążenia w kończynach dolnych pomocne bywa USG dopplerowskie kończyn dolnych.

Po wykryciu choroby Hashimoto warto rozważyć testy genetyczne w kierunku celiakii. Dzięki temu można szybciej wykryć nietolerancję glutenu i wdrożyć dietę bezglutenową, zanim pojawią się poważniejsze niedobory.

Jak rozgrzać organizm i zmniejszyć uczucie chłodu?

Bez względu na przyczynę, istnieje kilka prostych sposobów, które pomagają poprawić komfort cieplny. Wiele z nich działa od pierwszych dni, ale przy chorobach przewlekłych najważniejsze jest leczenie podstawowego schorzenia.

Dieta i nawodnienie

Regularne posiłki dostarczają energii niezbędnej do ogrzewania ciała. Zamiast diet niskokalorycznych lepiej postawić na 4–5 zbilansowanych posiłków dziennie. W diecie powinny znaleźć się produkty bogate w żelazo, witaminę B12, jod i selen, ponieważ te składniki wspierają tarczycę i produkcję czerwonych krwinek. Osobom przemęczonym mogą pomóc witamina C, witaminy z grupy B oraz żeń-szeń, który wspomaga czujność.

W chłodniejszych miesiącach pomagają też rozgrzewające przyprawy i napoje. Do herbaty można dodać imbir, cynamon, sok z malin albo kilka ziaren gorczycy. Te dodatki nie tylko rozgrzewają, ale też poprawiają smak napoju.

Odpowiednie nawodnienie ma większe znaczenie, niż się wydaje. Woda pomaga regulować temperaturę ciała, dlatego warto wypijać co najmniej 1,5–2 litry dziennie. Przy intensywnym wysiłku lub upałach zapotrzebowanie rośnie nawet do 4 litrów, a do tego dochodzą elektrolity. Osoby z niskim ciśnieniem krwi mogą dodatkowo nieco dosalać potrawy, ponieważ chlorek sodu podnosi ciśnienie.

Ruch i codzienne nawyki

Pracujące mięśnie produkują dużo ciepła, dlatego regularna aktywność fizyczna to jeden z lepszych sposobów na marznące dłonie i stopy. Nawet krótka gimnastyka poprawia krążenie, a u osób z hipotonią pomaga dotlenić tkanki.

Warto zrezygnować z palenia tytoniu, które zwęża naczynia krwionośne, oraz ograniczyć kofeinę i alkohol. Alkohol początkowo rozszerza naczynia, ale wątroba zajęta jego metabolizmem nie ogrzewa krwi tak skutecznie, co nasila dreszcze.

Na co dzień sprawdzają się też ciepła, luźna odzież, masaże oraz ciepłe kąpiele stóp. Przy krążeniu wspomagająco działają rośliny takie jak kasztanowiec, czerwona winorośl i oczar wirginijski. Małe dzikie ryby i oleje z pierwszego tłoczenia na zimno dostarczają nienasyconych kwasów tłuszczowych, które również sprzyjają prawidłowemu krążeniu.

Sen i stres

Brak snu i chroniczne zmęczenie zaburzają termoregulację. Podczas głębokiego snu temperatura ciała naturalnie spada, a przy bezsenności lub bezdechu sennym ten proces ulega zakłóceniu. W efekcie marzną Ci ręce i stopy, nawet gdy w pomieszczeniu jest ciepło.

Jeśli zasypianie bywa problemem, pomocna może być melatonina w połączeniu z kojącymi roślinami. W parach o różnych preferencjach temperaturowych sprawdza się skandynawska metoda snu, czyli spanie pod osobnymi okryciami. Ważne jest też planowanie czasu na relaks, bo obniżenie napięcia zmniejsza reakcję układu współczulnego i poprawia ukrwienie kończyn.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Uczucia chłodu nie należy bagatelizować, jeśli utrzymuje się długo, występuje niezależnie od temperatury otoczenia i obniża komfort życia. Sygnałem do wizyty u lekarza rodzinnego lub internisty są także dodatkowe objawy.

Skonsultuj się ze specjalistą, gdy poza marznięciem zauważasz u siebie:

• zmęczenie i pogorszenie tolerancji wysiłku,
• zawroty głowy, bladość skóry lub zasinienie palców,
• wypadanie włosów i przesuszoną skórę,
• przyrost masy ciała, zaparcia lub spowolnienie akcji serca,
• bóle nóg podczas chodzenia, drętwienie i mrowienie kończyn,
• utrzymujący się spadek nastroju.

W zależności od podejrzeń dalszą diagnostyką zajmują się endokrynolog, neurolog lub inny specjalista. Najważniejsze to nie zwlekać, bo za przewlekłym marznięciem mogą stać schorzenia, które bez leczenia prowadzą do poważniejszych powikłań.